74 De kwaal van het opschuivende vertrekpunt (Column van André Boon) | De column van GAST | Lokale Omroep Krimpen

De kwaal van het opschuivende vertrekpunt (Column van André Boon)

De column van een gast columnist

9 november 2024 GAST

2024-07-05 Weerbericht (Jan Dekker)

Mijn vrouw en ik wonen al bijna vijftig jaar in Krimpen. Veertig jaar geleden verhuisde ons gezin midden in de winter naar de rand van ons dorp. Ons huis is daar aan drie kanten begrensd door sloten. Vanaf het eerste voorjaar genoten wij er van al het leven daarin. Het water was helder. In het seizoen zag je er allerlei planten in staan: pijlkruid, krabbenscheer, zwanenbloem en waterweegbree. Je kon er ook regelmatig kleinere en grotere vissen tussendoor zien zwemmen. Zelfs snoeken. Een prachtig gezicht! ,

Dat alles is inmiddels al lang verdwenen. Onze twee zonen, toen zeven en vijf jaar oud, kunnen zich die mooie natuur nog maar nauwelijks herinneren. En onze drie kleinzonen van nu tien en dertien jaar hebben er volstrekt geen weet van hoe mooi de sloten er vroeger overal in de Krimpenerwaard bij stonden. Als zij nu bij ons op bezoek zijn, vinden zij de huidige situatie juist weer prachtig. Want als je nu bijvoorbeeld een zelf gemaakte draadkorf met daarin een deels opengedraaid blikje sardines aan een touw in de sloot laat zakken en je haalt die korf een paar uur later weer omhoog, dan zitten er soms tientallen rivierkreeften in. Ze zijn afgekomen op de geur van de visolie. Die kreeften kun je net als garnalen koken, pellen en daarna opeten. En dat is ook niet verkeerd!

Voor mij is dit een voorbeeld van wat internationaal het shifting baseline syndrome wordt genoemd. Ik vertaal dat maar als: de kwaal van het opschuivende vertrekpunt. Ik kwam op internet een uitgebreide definitie in het Nederlands tegen. Let op, daar komt hij: een geleidelijke verandering in de aanvaarde normen voor de toestand van het natuurlijk milieu als gevolg van een gebrek aan ervaring, geheugen en/of kennis van de vroegere toestand ervan. Bent u er nog? Ergens anders las ik gelukkig ook een samenvatting in één woord: afglijdgewenning.

Wij mensen zijn blijkbaar slecht in staat om natuurervaringen en -herinneringen van generatie op generatie door te geven. Iedereen ervaart het natuurbeeld uit zijn of haar eigen kindertijd als de norm. Mensen van jongere generaties weten vaak niet hoe rijk en gevarieerd de natuur was tijdens de generaties die voor hen kwamen.

Als je daar wat langer over nadenkt, is het best beangstigend als te veel mensen lijden aan die kwaal van het opschuivende vertrekpunt. Want dan is het ook niet gek dat ze niet in de gaten hebben dat dieren en planten overal aan het verdwijnen zijn. Dat de natuur op veel plaatsen achteruit blijft hollen. Dat je mensen nog steeds hoort zeggen: “De Krimpenerwaard is toch prachtig zo?” Of: “De natuur is toch altijd zo geweest?”

Nou, nee dus. Overal holt de biodiversiteit nog steeds hard achteruit. Op heel veel plaatsen is de natuur nu eenvormiger, en daarmee saaier, dan vroeger. Ik ken in de Krimpenerwaard nog maar één plek waar in een paar sloten krabbenscheer volop voorkomt. En dan heb ik het nog alleen maar over het leven in de sloten. Op het vasteland is het helaas al niet anders.

Nu is het natuurlijk van alle eeuwen dat er om ons heen veranderingen in de natuur optreden. Anders hadden we hier bij wijze van spreken nog steeds tussen de dinosauriërs geleefd. Maar twee zaken zijn zeker niet van alle eeuwen!

  • Ten eerste: veranderingen in de natuur zijn nu in de meeste gevallen negatief te noemen, en dus veel minder vaak positief. Van alles is er tegenwoordig vaak minder dan vroeger. Als het er überhaupt nog is.
  • En ten tweede: veel van die veranderingen zijn of worden tegenwoordig mede of vooral veroorzaakt door de mens.

Daarom vind ik het zo belangrijk dat we ons bewust zijn van het ‘gevaar’ van dat shifting baseline syndrome. Dat we ons steeds vaker realiseren dat het beter kan en moet met de natuur om ons heen. En alleen daarom al vind ik het ook zo goed dat er in Krimpen en de Krimpenerwaard op meerdere plaatsen aan ‘natuurontwikkeling’ wordt gedaan. Organisaties als Staatsbosbeheer en Het Zuid-Hollands Landschap zijn daar al jaren voortrekkers in. Gelukkig vaak met hulp van lokale en provinciale overheden; over de landelijke overheid wil ik het nu maar even niet hebben. Ik geef u één voorbeeld: het natuurontwikkelingsproject in de Polder Den Hoek langs de N210. Neem daar komend voorjaar richting Schoonhoven ter hoogte van Berkenwoude eens even de parallelweg en stop een stukje verderop. Stap uit en laat tot u doordringen hoe rijk en veelkleurig de poldernatuur daar uit zijn winterslaap komt. En vergelijk dat beeld in gedachten eens met de situatie twee jaar geleden.

En surf ook eens naar de website www.veenweidenkrimpenerwaard.nl. Daar vindt u alle informatie bij elkaar over de realisatie van maar liefst 2.250 hectare nieuwe natuur in de Krimpenerwaard. Natuur zoals die vroeger zo gewoon was.

Nog een laatste tip: kijk eens of u het recent verschenen boek ‘Wildernis in eigen land’ ergens kunt bemachtigen; of koop dit boek zo u wilt. Het is geschreven én rijk geïllustreerd door Jeroen Helmer. Jeroen is als ecoloog, verhalenverteller én illustrator verbonden aan de bijzondere natuurorganisatie Ark Rewilding Nederland. ‘Rewilding’ staat voor een bijzondere visie op processen van grootschalig natuurherstel. Al als je een paar bladzijden in dit boek hebt gelezen, én bekeken, realiseer je je al dat je verder terug in de tijd moet gaan dan jouw eigen persoonlijke ‘vertrekpunt’, om te beseffen wat er moet gebeuren om de natuur om ons heen weer in volle glorie te herstellen.

Maar heb het er vooral ook met uw omgeving over. In voorkomende gevallen zeker ook met uw kinderen of kleinkinderen. Zodat ook zij als het ware worden ingeënt tegen die gevaarlijke kwaal van het opschuivende vertrekpunt. Ik wens ons, én de natuur, van harte beterschap!

André Boon

Krimpen aan den IJssel, 9 november 2024